De gamelan achter de legong

Wat een gamelan is

Gamelan is de traditionele ensemblemuziek van de Javaanse, Sundanese en Balinese volkeren, grotendeels opgebouwd uit percussie. De meest voorkomende instrumenten zijn metallofonen die met hamertjes worden bespeeld en een stel handtrommels, kendang genaamd, die de maat houden. De Balinese dans is er nauw mee verbonden: de beweging volgt de ritmes van de gamelan, waarbij gezicht, ogen, handen, heupen en voeten elk een andere laag van het geluid accentueren.

Het eigen orkest van de legong

De oude hofgamelan semar pegulingan dateert van rond de 17e eeuw en is zoeter en ingetogener dan de bekendere kebyar-stijl. Semar is een god van de liefde, en het ensemble werd ooit gespeeld nabij de slaapvertrekken van het paleis. Een nauwe verwant, de gamelan pelegongan, vervangt het melodie-instrument door een paar genders en speelt de muziek voor de dansen die bekendstaan als legong. Het Indonesische artikel over de legong noemt semar pagulingan simpelweg als begeleiding. Luister in een binnenplaats naar die zoetere klank onder het trommelen.

Waarom het brons glinstert

Balinese gamelaninstrumenten worden in paren gebouwd, iets apart gestemd. Samen bespeeld produceren ze interferentieklanken, die de Balinezen horen als ombak, een golf. Van elk paar wordt het ene instrument, iets hoger, gezien als de inademing en het andere als de uitademing. Daarom lijkt een Balinees orkest te pulseren, zelfs op een aangehouden noot, en voelt het geluid op de voorste rijen lichamelijk aan in plaats van slechts luid.

In elkaar grijpende partijen

De Balinese gamelan is beroemd om kotekan, in elkaar grijpende patronen waarbij een snelle melodie tussen twee spelers wordt verdeeld. De ene partij, polos, valt grotendeels op de tel; de andere, sangsih, grotendeels ernaast. Samen gehoord klinken ze als één onmogelijke lijn. Elk paar van deze metallofonen, gangsa genaamd, is in de twee partijen verdeeld, wat uiterst snelle en complexe patronen mogelijk maakt. De speler slaat een toets aan met een hamertje in de ene hand en dempt hem met de andere, zodat elke noot zuiver stopt zodra de volgende klinkt. Kijk naar de hamertjes en je ziet de melodie heen en weer gaan tussen gepaarde instrumenten.

Hoe kebyar de legong veranderde

Gong kebyar, waarvan de naam 'oplaaien' of 'openbarsten' betekent, werd voor het eerst gedocumenteerd in Noord-Bali in het begin van de 1900s, met zijn eerste openbare uitvoering in december 1915 tijdens een wedstrijd in Jagaraga. De plotselinge wisselingen in tempo en volume veroverden het eiland. Het Indonesische artikel over de legong zegt dat de oudere hoftdans in het begin van de 20e eeuw aan populariteit verloor ten gunste van kebyar, en dat het werk om haar nieuw leven in te blazen in de late jaren 1960 begon.

Gamelan buiten het paleis

Het orkest dat u in het paleis hoort, is niet alleen een podiuminstrument. Gamelan gong kebyar is een essentieel onderdeel geworden van moderne Balinese hindoeïstische ceremonies: het is vereist voor odalan, de jaarlijkse verjaardagsceremonies van tempels, en voor belangrijke feestdagen, waar het heilige dansen begeleidt, en het speelt ook op bruiloften. Rond Ubud is een gamelan die 's middags uit een tempelhof komt aandrijven meestal een dorpsensemble aan het werk, geen voorstelling voor bezoekers. De paleisavond biedt u een stoel en een podium; de muziek zelf behoort tot het Balinese leven, ver daarbuiten.

Hoe u in de binnenplaats moet luisteren

Ga zitten waar u zowel de dansers als de muzikanten kunt zien, want in de Balinese dans is de beweging nauw verbonden met de ritmes van de gamelan. Let op wanneer de muziek uitdunt tot een paar instrumenten en de ogen van de danser het overnemen, en vervolgens aanzwelt wanneer de waaiers dichtklappen. De gamelan is luid dicht bij het podium. Als u liever de glinstering van de paren wilt dan de volle kracht van de gongs, is een stoel een paar rijen naar achteren de betere plek om te luisteren.

Lees verder: Legong of kecak in Ubud?