Gamelan towarzyszący legongowi

Czym jest gamelan

Gamelan to tradycyjna muzyka zespołowa ludów jawajskich, sundajskich i balijskich, złożona głównie z instrumentów perkusyjnych. Najczęstsze instrumenty to metalofony uderzane pałeczkami oraz zestaw bębnów ręcznych zwanych kendang, które wyznaczają rytm. Taniec balijski jest z nim ściśle związany: ruch podąża za rytmami gamelanu, a twarz, oczy, dłonie, biodra i stopy wydobywają każdy inną warstwę dźwięku.

Własna orkiestra legongu

Stary dworski gamelan semar pegulingan pochodzi z około XVII wieku i jest słodszy oraz bardziej powściągliwy niż lepiej znany styl kebyar. Semar to bóg miłości, a zespół grywał niegdyś w pobliżu pałacowych komnat sypialnych. Bliski krewny, gamelan pelegongan, zastępuje instrument melodyczny parą genderów i gra muzykę do tańców zwanych legong. Indonezyjski artykuł o legongu wprost wymienia semar pagulingan jako jego akompaniament. Na dziedzińcu wsłuchaj się w ten słodszy ton pod bębnieniem.

Dlaczego brąz mieni się

Balijskie instrumenty gamelanu buduje się w parach strojonych nieco odmiennie. Grane razem wytwarzają dudnienia, które Balijczycy słyszą jako ombak, falę. Jeden instrument z każdej pary, nieco wyższy, uważa się za wdech, a drugi za wydech. Dlatego balijska orkiestra zdaje się pulsować nawet na przeciągniętym dźwięku i dlatego brzmienie w pierwszych rzędach odczuwa się fizycznie, a nie tylko jako głośność.

Zazębiające się partie

Balijski gamelan słynie z kotekanu — zazębiających się wzorów, w których szybka melodia zostaje podzielona między dwóch graczy. Jedna partia, polos, przypada głównie na beat; druga, sangsih, głównie poza nim. Słyszane razem brzmią jak jedna niemożliwa linia. Każda para tych metalofonów, zwanych gangsa, dzieli się na te dwie partie, co pozwala na niezwykle szybkie i złożone wzory. Gracz uderza klawisz pałeczką jedną ręką, a drugą go tłumi, tak by każda nuta czysto się kończyła, gdy rozbrzmiewa następna. Obserwuj pałeczki, a zobaczysz melodię przechodzącą tam i z powrotem między sparowanymi instrumentami.

Jak kebyar zmienił legong

Gong kebyar, którego nazwa oznacza wybuchnąć lub rozewrzeć się, został po raz pierwszy udokumentowany na północy Bali na początku XX wieku, a jego pierwszy publiczny występ odbył się w grudniu 1915 roku podczas konkursu w Jagaradze. Jego nagłe zmiany tempa i dynamiki porwały całą wyspę. W indonezyjskim artykule o legongu czytamy, że starszy taniec dworski stracił popularność na początku XX wieku na rzecz kebyaru, a prace nad jego odrodzeniem rozpoczęły się pod koniec lat 60. XX wieku.

Gamelan poza pałacem

Orkiestra, którą słyszysz w pałacu, nie jest wyłącznie instrumentem scenicznym. Gamelan gong kebyar stał się istotną częścią współczesnych balijskich ceremonii hinduistycznych: jest niezbędny podczas odalan, dorocznych ceremonii urodzin świątyń, oraz w czasie najważniejszych świąt, gdzie towarzyszy tańcom sakralnym, a grywa także na weselach. W okolicach Ubud gamelan dobiegający po południu z dziedzińca świątyni to zazwyczaj wiejski zespół przy pracy, a nie występ dla zwiedzających. Wieczór w pałacu daje ci miejsce i scenę; sama muzyka należy do balijskiego życia znacznie szerzej.

Jak słuchać na dziedzińcu

Usiądź tak, by widzieć zarówno tancerzy, jak i muzyków, ponieważ w balijskim tańcu ruch jest ściśle związany z rytmami gamelanu. Zauważ, kiedy muzyka przerzedza się do kilku instrumentów i przejmują ją oczy tancerza, a potem wzbiera, gdy wachlarze zamykają się z trzaskiem. Gamelan jest głośny blisko sceny. Jeśli wolisz migotanie par instrumentów niż pełną moc gongów, lepszym miejscem do słuchania będzie siedzenie kilka rzędów dalej.

Czytaj dalej: Legong czy kecak w Ubud?